در اینجا نگاهی اجمالی و مختصر به مباحثی مانند خصوصیسازی در حوزه ICT ، دولت الكترونیكی و بانكداری الكترونیكی، VOIP ، وضعیت باند پهن و ADSL و شركتهای PAP و اپراتور سوم موبایل و وایمكس میاندازم...
در اینجا نگاهی اجمالی و مختصر به مباحثی مانند خصوصیسازی در حوزه ICT ، دولت الكترونیكی و بانكداری الكترونیكی، VOIP ، وضعیت باند پهن و ADSL و شركتهای PAP و اپراتور سوم موبایل و وایمكس میاندازم ووضعیت هر كدام را در چند جمله توصیف میكنم :
- دربحث خصوصی سازی مخابرات، اگرچه ظاهرا نقل و انتقالاتی صورت گرفته است و بخش هایی از شركت مخابرات ایران وارد بورس شده است اما همه میدانیم كه این با خصوصیسازی واقعی تفاوت زیادی دارد و به تعبیر خیلیها حداكثر واژهای كه میتوان برای آن به كاربرد شبه خصوصیسازی است زیرا هنوز در فرایندهای تصمیم گیری و مدیریتی اتفاقی نیافتاده است و با توجه به صبغه مالك جدید 50 درصد سهام، بعید به نظر میرسد كه تحولی قابل توجه در این بخش صورت گیرد. در این خصوص همچنین باید به نقش ضعیف و كم رنگ رگولاتوری اشاره كرد كه حتی در صورت خصوصی سازی واقعی مخابرات، نتوانسته و نمیتواند انحصار خصوصی را از میان بردارد و درواقعیت و در میدان عمل، رقابتی وجود ندارد و البته واضح است كه ضرر نهایی تداوم این وضعیت متوجه مصرف كنندگان و مشتركین است. رگولاتوری هنوز نتوانسته است به عنوان نهادی مستقل و قدرتمند اظهار وجود كند و پیرو سیاستهای وزارت خانه و شركت مخابرات ایران است .
- در بحث دولت الكترونیك و بانكداری الكترونیكی اگرچه قدمهای هرچند كوچكی برداشته شده است اما هنوز زیرساختهای فنی و غیر فنی و فرایندهای آن مهیا نیست و اولین نیازمندی آن دسترسی هر چه بیشتر شهروندان به اینترنت است كه با توجه به صحبتها و سیاستهای كم و بیش آشكار و نهان نهادهای تصمیم گیر و سیاست گذار، به نظر میرسد تلاش زیادی در این خصوص صورت نگرفته است و بسترهای IT و CT با اجرایی شدن و فراگیر شدن این دو مقوله فاصله زیادی دارد .
- در بخش تلفن اینترنتی (VOIP) ، هنوز قیمتها بسیار گران تر از قیمتهای جهانی است و این امر با توجه به درآمد متوسط در ایران در مقایسه با كشورهای دیگر باعث كمتر شدن انگیزه مردم برای استفاده شده است . از طرفی قاچاق مكالمات هنوز هم ادامه دارد و بسیاری از شركتهایی كه از قبل مجوز دریافت كرده بودند در بلاتكلیفی به سر میبرند و كسب و كارشان با تهدید جدی مواجه است و همه اینها به آشفتگی بازار دامن زده است. از طرفی VOIP را میتوان برای برقراری ارتباط بین شهری در داخل كشور نیز به كار برد ولی مخابرات به هیچ وجه تمایلی ندارد كه از این فناوری در این زمینه هم استفاده شود زیرا آن را تهدیدی جدی برای درآمدهای خود محسوب میكند نكتهای كه در بدو پیدایش تلفن اینترنتی با خارج كشور هم صدق میكرد و مخابرات سالها راه انكار را در پیش گرفته بود اما لازم است مخابرات به فكر مصرف كنندهها هم باشد و هنر در این است كه از فناوریهای نوین بتوانیم درآمدهای بیشتری كسب كنیم نه اینكه آنها را نفی و انكار كنیم .
- داستان شركتهای PAP و سرخوردگی آنها و گلههای آنها از همكاری نكردن شركت مخابرات با آنها و قد علم كردن مخابرات به عنوان رقیب جدی و البته در رقابتی ناعادلانه همگی آنقدر تكرار شده است كه ممكن است برای خواننده خسته كننده شده باشد. محدود كردن سرعت باند پهن برای مشتركین خود عاملی دلسرد كننده بوده است زیرا همین میزان پهنای باندی هم كه در قرار دادها بیان میشود رعایت نمیشود و درعمل سرعت اتصال ADSL به مراتب كمتر از میزان مقرر شده در قراردادها است. قیمت تمام شده آن هم برای مشتركین بسیار بیشتر از قیمت جهانی است به طوری كه طبق گزارش اخیر مركز پژوهشهای مجلس قیمت یك مگا بیت پهنای باند در ایران 330 برابر قیمت آن دركشور ژاپن و 11 برابر قیمت آن دركشور تركیه است. تازه این موقعی است كه واقعا یك مگابیتی كه در قرار داد قید شده است به مشترك تحویل داده شود كه درایران تقریبا به ندرت چنین اتفاقی میافتد .
- وضعیت اپراتور سوم با وجود برگزاری مزایده درسال گذشته و صرف هزینه و زمان، همچنان در ابهام قرار دارد. دریكی از مصاحبههای وزیر فعلی ارتباطات و فناوری اطلاعات با صداو سیما ایشان به شیوهای ضمنی اعلام كردند كه فعلا نیازی به چنین اپراتوری احساس نمیشود و همین دو اپراتور موجود جمعیت را پوشش دادهاند. این در حالی است كه دركشورهایی با جمعیت و مساحتی به مراتب كمتر از ایران گاه تا 6 اپراتور هم فعالیت دارند و با هم رقابت میكنند و هر اپراتور هر روز مشوقها و سرویسهای جدیدی به مشتركین خود ارائه میدهد . البته در جایی كه هنوز برسر سرویسهای پایهای و ابتدایی مانند MMS توافقی حاصل نشده است و سرویس اینرنت موبایل حتی در حد بسیار محدود و كند هم دردسترس نیست، شاید این گفته وزیر منطقی باشد كه موبایل نسل سوم كه ویژگیهای بارز آن ارائه باند پهن و ارسال و دریافت تصویر و ویدیو و تلویزیون و غیره است، هنوز محلی از اعراب ندارد و به قبول معروف مارا چه به این حرفها. اما از شوخی كه بگذریم نكته جدی آن است كه فناوری ارتباطات و اطلاعات دردنیا دارد چهارنعل میتازد و همین الان دربرخی كشورها خبرهایی از پیاده سازی و اجرای موبایل نسل چهارم به گوش میرسد و ما نه میتوانیم و نه درست است كه با روند تكنولوژی مقابله كنیم و زمان و فرصتهای ناشی از آن را ازدست بدهیم .
- درخصوص ارائه وایمكس توسط شركتهای دارای مجوز، امید این میرود كه این بار با توجه به اینكه شركتهایی كه قرار است سرویس وایمكس ارئه كنند كار زیادی با مخابرات ندارند و مثل شركتهای PAP برای تامین فضا و خط تلفن و غیره محتاج كامل مخابرات نیستند، بتوانند راحتتر كاركنند و درگیریهای كمتری داشته باشند. اما موضوع مهم در این خصوص قیمت تمام شده برای مشتركین است كه به نظر میرسد برای خانوار ایرانی و با توجه به درآمدهای متوسط خانوارهای ایرانی خیلی گران است و چنانكه قیمتها تعدیل نشود بعید است استقبال زیادی از آن به عمل آید و بالطبع شركتهای ارائه دهنده سرویس هم نخواهند توانست درآمد خوبی كسب كنند و نرخ بازگشت سرمایه آنها بسیار كند خواهد شد .
- در كل اگر بخواهیم نوعی نتیجهگیری كنیم باید گفت كه اگرچه نباید فقط ضعفها را گفت و یا سیاه نمایی كردن درست نیست اما ضمن ارج گذاری به حركتها و تصمیمهایی كه برای اقتصاد و پیشرفت فناوری و علم و آگاهی دركشور مثبت بوده است و در مواردی گامهای خوبی از جمله در خصوص افزایش ضریب نفوذ موبایل صورت گرفته است اما در مقایسهای گذرا با و ضعیت جهانی و كشورهای قابل مقایسه با ایران مانند تركیه، كره جنوبی، عربستان و غیره درمییابیم كه در حال فاصله گرفتن بیشتر از قافله بهره مندان ICT هستیم و چنانچه سیاست گذاران و متولیان، سیاستهای مناسبی درپیش نگیرند هرروز این فاصله بیشتر هم خواهد شد و عواقب منفی آن به صورتی تصاعدی بر اغلب جنبههای اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی و علمی كشور سایه خواهد افكند .