تلفن همراه به عنوان یك فناوری برتر وبا چند سال تاخیر در شرایطی به جامعه ما وارد شد، كه هنوز با گذشت چندین سال از افتتاح این شبكه در كشور، مشكلات بسیار زیادی دراین خصوص به چشم می خورد. هم گام نبودن با سایر كشورها برای استفاده از امكانات جدید این فناوری از یك سو، و ضعیف بودن امكانات ابتدائی تنها برای برقرای ارتباط از سوی دیگر، از جمله مشكلاتی هستند كه در این زمینه با آن ها مواجه هستیم. در ابتدای این راه برای اجرای طرح شبكه تلفن همراه، تصمیم بر این شد كه قرارداد هایی بین شركت های داخلی و خارجی، منعقد شود و طرفین به تمام بندهای این قرار دادها عمل كنند. اما از ابتدا مشكلاتی از این قبیل كه با كدام كشورها باید قرار داد بست و چه مفادی در این قرارداد بایستی رعایت شود، به چشم می خورد. تلفن همراه در كشور راه اندازی شد، اما برای ارائه سرویس های متنوع و خدمات آن، نیاز به شركت هایی جهت پشتیبانی احساس می شد.

اپراتور سوم، مكمل اپراتورهای سابق یا جایگزین آن ها
طبق قراردادی كه با اپراتور های اول و دوم بسته شده بود، اپراتورهای جدید باید 2 سال پس از شروع به كار اپراتور قبلی، فعالیت خود را به صورت جدی آغاز كنند. در اردیبهشت ماه سال 1387 مهلت دوساله اپراتور دوم به پایان رسید و زمان آغاز به كار اپراتور سوم فرا رسیده بود. در روزنامه همشهری مورخ 27 اردیبهشت ماه 1387 به نقل از مهندس سلیمانی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات این گونه نوشت: كه مزایده این طرح در سال 86 انجام شد و زمان شروع به كار اپراتور سوم، سال 1387 می باشد. همشهری در ادامه نوشت: رمضانعلی صادق زاده، رئیس كمیسیون مخابرات مجلس در گفت و گویی اعلام كرده، طبق قرارداد امضا شده بین ایرانسل ووزارت ارتباطات، از آذرماه 1386 به بعد امكان صدور پروانه اپراتور سوم و شروع به كار آن وجود داشته است.
بر اساس قوانینی كه دولت جهت برگزاری مزایده اپراتور سوم تلفن همراه در بهمن ماه سال 85 تصویب كرد، رعایت یك سری ضوابط را برای استفاده از نسل سوم تلفن همراه در اپراتور سوم خاطر نشان كرد. همشهری در همان شماره اضافه كرد: از سوی معاون تنظیم و صدور مجوز سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، دستورالعملی صادر شده است كه به جهت حفظ فضای تجاری اپراتور سوم، اپراتورهای اول و دوم حق ورود به نسل سوم تلفن همراه را ندارند. لازم به ذكر است كه این محدودیت موقتی است و تا زمان شكل گرفتن و شروع به كار اپراتور سوم می باشد. ارائه خدمات مربوط به نسل سوم تلفن همراه از سوی اپراتورهای اول و دوم، پس از واگذاری سیم كارت های اپراتور سوم بلا مانع است. اپراتورهای اول و دوم تنها مجاز به ارائه سرویس های مربوط به نسل 75/2 تلفن همراه در ایران هستند. در نسل سوم تلفن همراه امكانات دسترسی به اینترنت پر سرعت، ارتباط تصویری و نقل و انتقال انواع فایل ها با بالا ترین سرعت مطرح می شود
در اواخر سال 1386 مهنس سلیمانی، وزیر ارتباطات، سعید مهدیون را به عنوان مجری پروژه اپراتور سوم معرفی كرد. وی در این حكم، همه مسئولیت های مربوط به این پروژه، اززمان شروع مزایده تا واگذاری پروانه های مربوطه و نظارت بر این طرح را به مهدیون واگذار كرد. به گفته مدیر جدید پروژه كه در یك نشست خبری در روزهای ابتدای اردیبهشت 87 برگزار شد، اعتبار پروانه این پروژه 15 سال است و در 2 دوره پنج ساله قابل تمدید است. به گفته مهدیون در اپراتور سوم 17 میلیون مشترك كه از میان آن ها شش میلیون برای مكالمه و 11 میلیون برای مشتركین دیتا در نظر گرفته شده است. مجری پروژه در پایان اضافه كرد كه اپراتور فعال كه در كشور وجود دارد و شركت های دولتی نمی توانند جز سهامداران اپراتور سوم در كشور باشند.
از جمله شرایط اپراتور سوم این است كه 5 درصد سهام آن باید در اختیار اپراتوری قرار گیرد كه حداقل 5 میلیون مشترك در خارج از ایران دارد. پیش بینی می شود رقمی در حدود سه میلیارد دلار برای سرمایه اولیه اپراتور سوم نیاز است. اپراتور سوم سعی می كند 18- 17 درصد از سهم بازار را به خود اختصاص دهد. لازم به ذكر است كه این رقم در مدت زمان 2 سال و از طریق ارائه امكانات مربوط به نسل سوم تلفن همراه محقق می شود.
اپراتور سوم موظف است طبق پروانه تدوین شده، در مدت 4 سال اول فعالیت خود، پوشش شهری كشور را تامین كند و در مدت 8 سال در حوزه جاده ای، پوشش های لازم را عملی كند. اپراتور سوم تلفن همراه مجاز به فعالیت در نسل سوم، 5/3، و چهارم تلفن همراه (UMTSTEDGEHSDPA) می باشد. همچنین این اپراتور قادر است در فضاهای فركانسی 900، 1800 و 2100 مگاهرتز فعالیت كند. با توجه به پیش بینی های به دست آمده، اپراتور سوم در مدت 15 سال مبلغ 163705 میلیارد ریال به دولت پرداخت خواهد كرد.
به طور كلی هدف از مطرح كردن اپراتور سوم تلفن همراه در كشور، كمك به سیستم بورس الكترونیكی، بانكداری الكترونیكی مدرن، تجارت الكترونیك كه همه این موارد در كنار سلامت الكترونیك، لازمه تشكیل یك كشور موفق است.

روسیه، چین، كویت و امارات، كدام پیروز میدان اپراتوری سوم
بر طبق ضوابط و مقرراتی توسط هیات دولت در خصوص اپراتور سوم به تصویب رسید، این نكته به چشم می خورد كه حداكثر سهم سرمایه گذاران خارجی در این طرح 49 درصد است. بر طبق این طرح حتما بایستی این سرمایه گذاری با مشاركت سرمایه گذاران داخلی انجام شود و مسئولیت مدیریت فنی این پروژه به عهده شریك داخلی است.
شركت های اروپایی، چینی، كره ای، روسی، افریقایی، تركیه ای و كشورهای حاشیه خلیج فارس به عنوان گزینه های سرمایه گذار خارجی این طرح قلمداد می شدند. شركت ترك سل نخستین گزینه در این مورد به شمار می رفت و پیش بینی می شد بعد از جریانات اپراتور دوم، شانس بیشتری برای پیروزی داشته باشد.
در سال 1386، عبدالمجید ریاضی، معاون فناوری اطلاعات وزارت ارتباطات از پیشنهاد شركت-های كره ای برای مشاركت در اپراتور سوم خبر داد. در ماه های بعد نیز خبرهایی به نقل از سفیر چین در ایران، مبنی بر همكاری با این طرح به گوش رسید.
همچنین شركت اتصالات امارات و زین كویت نیز آمادگی خودرا برای مشاركت در طرح اپراتور سوم تلفن همراه ایران اعلام كردند. شركت مگافون روسیه نیز با افتتاح دفترنمایندگی در تهران، سعی بر این داشت كه در این پروژه سرمایه گذاری كند.
مگافون سومین اپراتور تلفن همراه در روسیه می باشد كه بیش از 36 میلیون مشترك دارد. اما در اوایل آبان ماه سال 87، خبر گزاری ریانووستی روسیه به نقل از شركت مگافون اعلام كرد احتمال این كه این شركت به دلیل بحران های مالی از این مزایده انصراف بدهد، وجود دارد. لازم به ذكر است كه در اریبهشت ماه 87 زمزمه هایی مبنی بر حضور قطعی این شركت روسی در اجرای این پروژه به گوش می رسید.

زمان انجام مزایده، بازه ای از صفر تا بینهایت
پس از انجام مذاكرات با شركت های سرمایه گذار، قرار بر این شد كه داوطلبان این اسناد را تاپایان وقت اداری روز 13 مهرماه 87 خریداری كنند. اما متاسفانه برگزاری این مزایده كه مستلزم اجرای قوانین خاصی بود، مخصوصا در قسمت اطلاع رسانی با كاستی هایی همراه بود. نشستی دیگر در خصوص مزایده اپراتور سوم این بار در دبی برگزار شد.
پیش از این نشست قرار بر این بود كه زمان فروش اسناد مزایده تمدید نشود، اما این تاریخ به 20 مهرماه انتقال یافت كه سعید مهدیون، مجری مزایده، ذوق و شوق طرف های عربی را دلیل این امر دانست. این نخستین بار نبود كه این تاریخ تغییر می كرد.
در ابتدای واگذاری اسناد مزایده، تاریخ 23 مهرماه برای فروش این اوراق در نظر گرفته شده بود كه با تغییراتی به 13 مهرماه منتقل شد.
رقابت شركت ها پس از خرید اسناد مزایده
سرانجام پس از پایان یافتن مهلت مقرر جهت فروش اسناد مزایده، تنها 15 شركت این اوراق را خریداری كردند كه در میان آن ها، نام شركت های ایرانی زیر به چشم می خورد: ایران مبین (وابسته به ستاد اجرایی فرمان حضرت امام خمینی(ره))، پارس ایر اتل، تامین تلكام (وابسته به شركت سرمایه گذاری تامین اجتماعی)، آستان قدس رضوی، پیشگامان كویر یزد ( یكی از شركت های PAP در یزد)، سرمایه گذاری ایرانیان، صندوق بازنشستگی سازمان صدا و سیما، فناوری موج خاور،ITMC ( به نمایندگی از كنسرسیوم فارس) و كنسرسیوم بزرگ مخابرات ( 52 شركت عضو سندیكا)و در بخش های خارجی نیز اوراسكام مصر، STC ( اپراتور اول عربستان)، مگافون روسیه، اتصالات امارات، Reliance هند، Zain كویت، Qtel و TMI به چشم می خوردند.پس از اعلام نام این شركت ها به عنوان خریداران اسناد مزایده ، مجری مزایده اعلام كرد كه تنهایكی از این شركت ها نمی تواند سهم 15 در صدی دولت را پرداخت نماید.

تنها 51 روز تا مشخص شدن برنده
محمود خسروی، رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی در تاریخ 26 آذر ماه 88 در حاشیه مراسم افتتاح آزمایشگاه های تایید نمونه در مركز تحقیقات مخابرات، این-گونه خبر داد كه تكلیف پروژه اپراتور سوم تلفن همراه، تا پایان امسال مشخص می شود و برنده نهایی مزایده تا حدود 15 روز دیگر اعلام می شود. خسروی ادامه داد اپراتورهای وایمكس پیشنهادات خود را در مورد تعرفه ها ارائه داده اند و ما مشغول بررسی آن ها هستیم. آن ها موظفند تا 2 ماه دیگر وضعیت تجهیزات و سیستم های خود را مشخص كنند، چون در غیر این صورت مشمول جریمه خواهند شد. او در ادامه گفت برای اپراتور سوم هم باید وضعیت مشخص شود. به گفته او مزایده قبلی ابطال نشده است.

گفتگو با 5 كشور در مورد اپراتور سوم
پس از اتفاقاتی كه در حاشیه مزایده قبلی رخ داد، وزیر ارتباطات در روز اول اسفند امسال، خاطر نشان كرد كه امیدواریم صدور پروانه وواگذاری امتیاز اپراتور سوم تا پایان امسال و با تاخیر چند ماهه انجام شود. تقی پور در ادامه گفت: اپراتور سوم، برای اینكه فضای رقابتی در حوزه ارتباطات وجود داشته باشد یك نیاز اساسی است. به گفته او در حال مذاكره با اپراتورها و كشورهای دیگر هستیم تا بتوانیم هر چه سریع تر این پروژه را به نتیجه برسانیم. تقی پور معتقد است اجرای مزایده مجدد، نیازمند صرف وقت زیادی است، از این رو ما در تلاشیم تا از راه های قانونی دیگر این موضوع را پیگیری كنیم. تقی پور در پایان صحبت هایش ادامه داد كه در حال حاضر با 5 كشوردر این مورد در حال مذاكره هستیم، و هیچ محدودیتی در مورد مذاكره با شركت هایی كه در مزایده قبلی شركت كرده اند در كار نیست.

بی اطلاعی نمایندگان مجلس از طولانی شدن مذاكرات اپراتور سوم
رئیس كمیته مخابرات مجلس در تاریخ 8 اسفند ماه 88 این گونه شرح می دهد كه با توجه به مطرح شدن بحث ابطال مزایده اپراتور سوم، فرصتی برای اعلام نتایج از سوی وزارت ارتباطات لازم بود، اما طولانی شدن این وضعیت ، بررسی روند اقدامات انجام شده ازسوی وزارت ارتباطات را ضروری می كند. علی مطهری در ادامه گفت: وزارت ارتباطات مذاكراتی را در این خصوص با شركت تامین تله كام انجام داده است، اما اعلام نتایج به تاخیر افتاده است. مطهری در پاسخ به این سوال كه الزامی برای مشخص شدن سریع تر وضعیت اپراتور سوم وجود دارد گفت: می توان علت این تاخیر را از وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات پرسید و توضیحات لازم را در خواست كرد. رئیس كمیته مخابرات در خصوص این سوال كه با توجه به وضعیت فعلی اپراتور سوم آیا این موضوع از لحاظ اهمیت در حد مطرح شدن در مجلس می باشد، توضیح داد كه اپراتور سوم جز طرح های بزرگ و با اهمیت می باشد و مجلس در این مورد توضیحات لازم را تقاضا می كند. وی در مورد سوالی در خصوص این مطلب، كه آیا تاكنون در كمیسیون مجلس درزمینه روند اجرای این پروژه چه پیشرفت هایی حاصل شده است، این گونه پاسخ داد كه همیشه وزیر ارتباطات در جلسات مطرح كرده اند كه پیگیر این موضوع هستند، ولی در حال حاضر با توجه به این موضوع كه تاكنون نتایجی مشخص نشده است، نیازاست كه این سوال مطرح شود. مطهری در انتهای سخنانش در خصوص اطلاع مجلس از وضعیت اپراتور سوم اظهار داشت : مجلس از كلیات مذاكرات شركت تامین با وزارت ارتباطات با خبر است، اما در مورد این مطلب كه چرا نتایج قطعی در مورد قرار داد نمی رسند، بی اطلاع است.

چین، تامین كننده سخت افزار اپراتورسوم
یكی از فعالان اپراتور سوم در خصوص سخت افزار و مورد نیاز اپراتور سوم این گونه خبر داد كه قرار است در فاز نخست این پروژه، تجهیزات به صورت CKD و SKD وارد كشور شوند. بهمن صالحی این طور توضیح داد كه: با توجه به همكاری شركت پارس الكتریك با شركت تامین تله كام، و با در نظر گرفتن سرعت انجام این پروژه و نیاز به تجهیزات، در مرحله اول این طرح، سخت افزار از كشور چین وارد می شود. وی در ادامه گفت پس از این كه پروژه تا حدی به پایداری رسید، طرح انتقال فناوری در دستور كار پروژه قرار می گیرد. به گزارش موبنا، شركت پارس الكتریك با دارا بودن تجهیزات زیرساختی برای تهیه سخت افزارهای مربوط به اپراتور سوم، با شركت تامین تله كام همكاری می كند. شركت پارس الكتریك از جمله شركت های زیر مجموعه شركت سرمایه گذاری تامین اجتماعی می باشد. صالحی در خصوص خرید قطعات مربوط به تجهیزات این طور توضیح داد كه خرید سخت افزار مربوط به اپراتور سوم بر 3 اصل: پایداری روابط تجاری، هزینه كمتر و فناوری بهینه استوار است.

آخرین اخبار از وضعیت اپراتور سوم در كشور
طبق گزارش پروژه، اپراتور سوم تلفن همراه با 51 درصد سهم به شركت تامین تله كام، كه وابسته به شركت سرمایه گذاری تامین اجتماعی و 20 درصد سازمان گسترش صنایع ایران و 29 درصد به ستاد اجرایی فرمان حضرت امام اختصاص یافت.

چشم اندازی به آینده اپراتور سوم
بعضی از مقامات مسئول با مشخص بودن وضعیت پروژه اپراتور سوم این گونه خبر داده اند كه قراراست سیم كارت های این اپراتور، دهه فجر سال 1389 وارد بازار شود. قرار است اپراتور سوم تلفن همراه سیم كارت های دائمی خود را با قیمت 150هزارتومان و سیم كارت های اعتباری را با قیمت 30هزار تومان به بازار عرضه كند. سیم كارت های اپراتور سوم قرار است با پیش شماره 092 وارد بازار شوند.

شركت های پیروز در مزایده ولی ناكام در اجرای طرح
در این مزایده 5 شركت توانستند مدارك خود را به سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی تحویل دهند كه این 5 شركت عبارت بودند از: كنسرسیوم زین ایران، كنسرسیوم عمران تل، كنسرسیوم تامین اتصالات، كنسرسیوم فناوری موج و كنسرسیوم آبی.

زین كویت، قربانی اتلاف وقت
شركت زین با توجه به زمان مقرر شده برای بررسی شرایط اپراتور سوم، نتوانست پاسخ لازم را ارائه دهد و این عدم پاسخ به منزله حذف این شركت بود. كمال محامد پور، معاون آموزش، تحقیقات و بین الملل وزارت ارتباطات ، در صورتی كه هر كدام از 5 برنده نتوانند شرایط لازم برای اجرای مزایده را قبول كنند، به شركت بعدی پیشنهاد داده می شود. او معتقد است در خصوص قیمت توافقی نیز شركت های برنده باید شرایط خودرا با مقررات مزایده تطبیق دهند. شركت زین در تاریخ 17 تیرماه سال 1388 از لیست شركت های برنده مزایده اپراتور سوم تلفن همراه حذف شد.

اتصالات برنده موقت مزایده
بعد از كناره گیری شركت های حاضر در مزایده، در نهایت كنسرسیوم تامین اتصالات كه متشكل ازشركت تامین تله كام كه وابسته به شركت سرمایه گذاری تامین اجتماعی و شركت اتصالات امارات در تاریخ 23 دی ماه 1387 به عنوان برنده مزایده اپراتور سوم معرفی شدند. كنسرسیوم تامین اتصالات كه متشكل از شركت تامین تله كام ایران و اتصالات امارات می باشد، بالاترین پیشنهاد را برای اجرای این طرح به مبلغ 570 میلیون دلار مطرح كردند.در تاریخ 20 اردیبهشت ماه 88 ، وزیر ارتباطات اعلام كرد كه چون شركت اتصالات به تعهدات خود در زمان مقرر عمل نكرده است، از لیست مزایده حذف می شود. در روزهای بعد خبرهایی به گوش می رسید كه محتوای آن ها در خصوص این مطلب بود كه چون 2 شركت تامین اجتماعی و اتصالات نتوانستند با یكدیگر همكاری لازم را داشته باشند، به تامین اجتماعی اجازه داده می شود تا بر اساس همان تعهدات اولیه خود و به تنهایی، پیمانكاری اپراتور سوم را بپذیرد.شكست در كسب مجوز سومین اپراتور تلفن همراه ایران از سوی شركت اتصالات، ضربه سنگینی به این شركت وارد كرد. شركت اتصالات با كارنامه درخشانی كه در امر شبكه های ارتباطی در امارات دارد، با تلاش مستمر سعی در كسب این مجوز داشت. از دید گروهی از كارشناسان، كنار گذاشتن شركت اتصالات با سابقه ای كه از شركت ترك سل در پرونده تلفن همراه ایران بود، می توانست دلیل این كار باشد. شركت ترك سل در جریان مزایده قبلی كه شركت MTN برنده آن بود، خواستار سهام 70 درصدی از این پروژه بودند كه با مخالفت مجلس مواجه شد و در این راستا مجلس با كاهش این درصد به عدد 49 موافقت كرد. اما این بار شركت ترك سل با این درصد مخالفت كرد و این قرار داد به طور كامل با این شركت لغو شد.

تامین تله كام، گزینه منتخب
بعد از گذشت ماه ها از انجام مزایده و نشست های مختلف، در نهایت پیمانكار اپراتور سوم تلفن همراه در ایران مشخص شد. شركت تامین تله كام كه وابسته به تامین اجتماعی می باشد این مسئولیت را برعهده گرفت تا به تنهایی بتواند سیم كارت های اپراتور سوم را در میان مردم توزیع كند. اما این شبه وجود دارد كه چرا شركت تامین تله كام كه تجربه كافی در این خصوص را ندارد و با توجه به جنبه خصوصی بودن اپراتور سوم، انتخاب شد؟

شروعی با تاخیر
شركت تامین تله كام در حالی شروع به كار می كند كه اپراتور سوم با توجه به برنامه زمان بندی شده بایستی از ابتدای سال 1388 فعالیت خود را آغاز می كرد، و این در حالی است كه تامین تله كام در مرداد ماه 88 انتخاب شد.
اپراتور سوم در انتظار شركای خارجی
به گفته مهندس رضا تقی پور، وزیر جدید وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، مزایده اپراتور سوم باید مجددا برگزار شود، چرا كه برنامه ریزی ما برای اپراتور سوم بر اساس سرمایه گذاری شركای خارجی، زمان بندی شده است. به گفته او در پروژه اپراتور دوم تلفن همراه، مبلغ یك میلیارد و 300 میلیون دلار سرمایه خارجی جذب شد. تقی پور در ادامه گفت: خصوصی سازی مخابرات و پست و پروژه اپراتور سوم، فرصت هایی برای جذب سرمایه های خارجی است. به گزارش خبر نگار نشریه مناقصه مزایده، صحبت های تقی پور در روز مراسم تودیع وی دروزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، بیان شده است. به گفته سلیمانی وزیر اسبق وزارت ارتباطات در بخش تلفن همراه تنها مشكل و دغدغه، قیمت آن است كه امیدواریم برطرف شود.