در این گفتار به ارائه گزارش جمهوری چك در میزگرد سیاستگذاری مخابرات كه توسط OECD (سازمان همكاریهای اقتصادی و توسعهای) با عنوان رقابت در مخابرات برگزار شده است میپردازیم .
1- بازار و سابقه تنظیم مقررات
جمهوری چك تجربهای در رقابت مخابراتی به جهت ارتباطات محلی و راه دور ندارد. درخواستهای روز افزونی در امر مخابرات در بازار وجود داردكه پوشش دادن به این خواست روز افزون نیاز به سرمایه گذاری و سیعی در این زمینه دارد. در عین حال خطر این كه وارد شوندگان به این حوزه در ابتدا قیمت بالائی را جهت تحمل رقابتپذیری خود ارئه بدهند وجود دارد، كه به موجب آن شركتها فقط به بخشهای بسیار سود ده این بازار وارد میشوند.
شركت مخابراتی دولتی بنامSPT Telecom به دستوردولت تشكیل شد كه حق انحصاری ارائه خدمات راه دور را در اختیار داشت. شركتهای مخابراتی دیگر 10 % از تمامی سهم ارتباطی كشور را در اختیار داشتند. بدینسان، درجه مشخصی از انحصار برابر شركت های مخابراتی محلی وجود داشت. حق انحصارتا سال 2000 ادامه داشت و " سازمان رقابت" امكان سلب آن را نداشت. حتی پس از انقضاء این دوره زمانی، نظارت بر الزامات خدمات، جهت اطمینان از كیفیت وجود داشت.
سازمان تنظیم كننده مقررات به نام" هیئت مخابرات چك" به تعریف و تبیین موارد ضروری خدمات برای خدماتهای مخابراتی پرداخت. این الزامات بیشتر شامل موارد فنی و كیفیت خدمات میشد.
وزارت رقابت اقتصادی توسط قانون ملزم به جلوگیری از ایجاد رفتار انحصارگرایانه شد.این مطلب مهم بود كه ارائه رفتاری كه فقط موجب ارضاء الزامات تنظیم مقررات شود، ممكن بود باعث انحصار درآینده بشود. به همین دلیل "سازمان رقابت" بایستی روی قوانین تنظیم مقررات نظر تأیید كننده میداد. وزارت رقابت اقتصادی هم روی سازمانهای ادغام شده بازنگری و نظارت داشت.
در این بازنگری تنها كارائی افزوده شده به شركتهای ادغام شده در نظر گرفته نمیشد، بلكه عملكرد و تأثیر آنها بر رقابت نیز ملحوظ میشد. با این دید، این شركتها و اتحادیهها در مناطق مختلف جغرافیائی تا زمانی كه بازار رقابت را باز میگذاشتند از فعالیت منع نمیشدند.به عبارت دیگر به طور ضمنی توسط این موارد تهدید میشدند كه مبادا از رقابت جلوگیری كنند.
2- رقابت محلی
تلویزیون كابلی (CATV)
برای شركتهای تلویزیون كابلی از لحاظ فنی این امكان وجود داشت كه به ارائه خدمات تلفنی بپردازند. سؤال این جاست كه آیا مرجع تنظیم مقررات به آنها این اجازه را میدهد؟
عموما عرضه كنندگان تلویزیون كابلی مجاز به ورود به شبكه مخابراتی هستند. اما هنوز محدودیتهای مدیریتی در جمهوری چك در این زمینه وجود دارد. علاوه برآن با توجه به این كه بازار هنوز اشباع نشده این خطر وجود دارد كه بهرهبردارهای تلویزیون كابلی هر زمان به سمت بازار پرسودتر بروند. ( مثلا مكالمات محلی)
بهرهبردارهای مخابراتی نیزمانع غیر قابل عبوری جهت ورود به بازار تلویزیون كابلی ندارند. مشخص نیست كه آیا فتح این بازار توسط شركتهای تلویزیون كابلی مانع ورود شركتهای مخابراتی هست یا نه. به هرحال به دلیل عدم اشباع این بازار هم خطر خودكامگی وجود دارد. مسئله صرفهجوئی در هزینه كه نهایتا قیمت مصرف كننده را كم میكند زمانی به وجود میآید كه شركتهای تلویزیون كابلی و مخابرات در یك ناحیه فعالیت كنند. آن وقت مشاهده میشود كه اگر به طور جداگانه برای كاربر خود كابل بكشند، هزینه بسیار بازمانی كه هر دو از یك كابل استفاده كنند، متفاوت خواهد بود.
3- رقابت در برابر فناوریها و شركتهای دیگر
تلفن بیسیم ثابت جانشینی برای فناوری با سیم نیست. چون كه هزینه آن به طور چشمگیری از شبكه سیمی بالاتر هست. به همان صورت هرچه حجم عملیات بالاتر رود در سامانهی بیسیم نیاز به محدوده وسیعتری از بسامد هست. در جائی كه خدمات اضافی هزینه بالائی را برای با سیم به وجود میآورند از خدمات بیسیم ثابت به عنوان مكمل میتوان استفاده كرد. به عنوان مثال تلفن همراه به علت گرانی خدمات، جانشینی برای تلفن ثابت نیست و فقط ارضا كننده كاربرانی با جابجائی بالا هست.
دلیل قانع كنندهای وجود ندارد كه تجهیزات آب و برق رقبای قابل توجهی برای مخابرات باشند.
موانع مدیریتی چون حق انحصاركه در بالا مطرح شد، بسیار مهمتر هستند، شركتهای توزیع كننده برق شبكههای ارتباطی خود را دارند، اما همبندی(توپولوژی) این شبكهها برای استفاده تكی است و جهت استفاده مخابراتی به شكل تجاری، بسیار پرهزینه هستند.
الزامات اضافی خدمات عمومی برای خدمات اطلاعاتی پس از كیفیت خدمات مخابراتی به نظر منطقی میآید به طوری كه این خدمات را به سطحی منطقی رسانده تا حدی كه مطالبات دیگری جهت این خدماتها وجود نداشته باشد. پیش بینی میشود كه تأثیر این كار بر روی رقابت كم و بیش مثبت باشد. تا زمانی كه شركتهای مخابراتی نوپا برای بازار مخابرات مفید باشند و باعث ارتقای خدمات شوند، اضافه كردن الزامات برای خدمات، تازه واردان را دلسرد میكند كه در نتیجه این كار ممكن است به واسطه برآورده نكردن الزامات اضافی از بازار كنار گذاشته شوند.
4- رقابت راه دور داخل كشوری (شهری)
مشكل دسترسی به شبكههای محلی از سال 2000 همچنان پا برجاست. هدف رفتار غیرتبعیضآمیز برای همه هست. در این جا هنوز نقش سازمان رقابت نامعلوم است. با هر احتمال، سازمان رقابت بدون سازمان تنظیم مقررات قادر به وضع قوانین نیست.
اجبار برای اجاره دادن شبكه تلفنی به شركتهای مخابراتی موجب تقویت رقابت میشود. شفافترین نقطه آغازین، موقعیتی است كه صاحب شبكه عملیات را آغاز نكند، بلكه بخشهای مختلف شبكه را تحت شرایط یكسان به شركتهای مخابراتی اجاره دهد. این كه آیا میتوان به این وضعیت رسید یا خیر، نامعلوم است. درصورت امكان، بایستی مرجع تنظیم مقررات قوانین اجباری را جهت اجاره دادن وضع كند.
قاعدهسازی برای این شرایط محتاج تحلیل مفصل اقتصادی است، كه با این حال هم این قاعده ساخته شده، به صورت یك تجربه مورد استفاده قرارمیگیرد. حتی اگر اجاره دهنده شبكه در محل دیگری به عنوان شركت مخابراتی عمل كند، اجاره كننده بایستی این حق را داشته باشد كه تمامی آن را به شركتهای مخابراتی مختلف اختصاص بدهد. با این وجود به منظور اعطای این مجال به تمامی علاقه مندان به طور منظم اندازهگیری مدیریتی بایستی جهت اطمینان از این كه موافقتنامههای اجاره برای مدتهای بسیار زیادی نباشد. (به طوری كه همان حالت انحصار را ایجاد كند)
عموما دلیلی برای محروم كردن شركتی از ورود به حرفه مخابراتی وجود ندارد. ولی در هرحال وارد شوندگان به این حوزه بایستی از لحاظ اقتصادی و قیمتی با قوانین مشخصی به منظور عدم ایجاد تغییر در قیمت رقابتی مصوب، محدود شوند.