بر اساس برنامه چهارم توسعه تا پایان سال 88 تعداد 10000 دفتر ICT روستایی در سطح كشور راه اندازی شود.
به اعتقاد كارشناسان، توسعه ICT روستائی نقش اساسی در پیشرفت كشور و توسعه متوازن روستاها داشته و محور تحقق عدالت اجتماعی می باشد .
بر همین اساس و در كشورمان، اقدام لازم جهت اخذ مجوز سرمایه‌گذاری و مطالعات امكان‌سنجی و طراحی مدل و ماموریت مراكز ICT در وزارت ارتباطات و فن‌آوری اطلاعات به عمل آ‌مد و با استفاده از تجربیات سایر كشورها و همكاری مشاوران خبره وزارت و دانشگاه در اسفند 83 گزارش نهایی خدمات مشاوره پروژه تجهیز 10 هزار روستای كشور آماده و تصویب شد.
طرح پیشخوان دولت یا دفاتر ICT روستایی با هدف تهیه‌ی زیرساخت‌های راه‌اندازی دولت الكترونیكی برای سرویس‌دهی الكترونیكی به ده‌ هزار روستا در پایان برنامه‌ی توسعه‌ی سوم، مبلغ 250 میلیارد تومان اعتبار برای آن در نظر گرفته شد.
والبته بعد از این زمان نه تنها تلاش برای راه اندازی دفاتر و ارائه خدمات در آن ها صورت گرفته بلكه از 4 سال پیش تا كنون ارتباط رسانی به روستا ها نیز وارد فار جدیدی شد به گو نه ای كه بسیاری از استان ها جشن نداشتن روستای بدون ارتباط خود را نیز برگزار كردند.
ایران ، الگویی برای جهانیان
به گفته صاحبنظران، تحقق عدالت اجتماعی و پاگیری دولت الكترونیكی از اهداف مهم این طرح ایجاد دفاتر ICT بود كه وزارت ارتباطات، شركت مخابرات ایران، پست و پست بانك نهایت تلاش خود را برای انجام این وظیفه مهم انجام دادند.
بر همین اساس، ایران به عنوان الگوی موفق برای سازمانهای مختلفی همچون یونسكو و بانك جهانی درآمده است و نشان برترین پروژه در موضوع خلاقیت و نوآوری e Asia در منطقه آسیا و اقیانوسیه را كسب كرده است .
ایران در حوزه توسعه ICT روستایی، جزو 5 كشور برتر جهان و دارای سند راهبری توسعه بوده و با اجرای پروژه 10 هزار دفتر ICT روستایی كه تاكنون حدود 9 هزار دفتر آن به مرحله بهره برداری رسیده، بستر مناسبی را جهت جهش در این زمینه فراهم آورده است.
یك دفتر و یك دنیا خدمت
بر اساس اطلاعات موجود، تاكنون حدود 9 هزار دفتر ICT روستایی در كشور ایجاد شده است كه از این تعداد حدود 2 هزار دفتر تا پایان سال 85، 3 هزار دفتر در سال 86، 3 هزار دفتر در سال 87 و و مابقی در سال جاری زیر بار رفتند كه به گفته مسوولان، پیش از پایان سال، این عدد به 10 هزار دفتر خواهد رسید.
در حال حاظر هزینه ایجاد هر دفتر ICT روستایی 20 میلیون تومان و هزینه جاری ماهانه آن 700 هزار تومان است و با توجه به میزان خدمات ارائه شده، هر دفتر ICTروستایی می تواند 2 هزار نفر را تحت پوشش قرار دهد.
حدود یك میلیون و 400 هزار حساب بانكی توسط روستاییان در این دفاتر داریم كه حدود 130 میلیارد تومان سرمایه روستاییان در آن‌ها وجود دارد و نقدینگی دفاتر ICT روستایی است كه این موضوع طبیعتا به تسریع گردش پولی در كشور منجر می‌شود و این پیشرفت كشور را به دنبال دارد.
80 درصد از این 130 میلیارد تومان باید به صورت تسهیلات دوباره به روستاییان اهدا شود و پست نیز علاوه بر سرویس‌های جاری خود امكان پست خرید را برای روستاییان فراهم می‌كند و آن‌ها می‌توانند جنس مورد علاقه و درخواست خود را از طریق وبگاه‌ یا پورتال سازمان یا وزارت مربوطه ارائه و از طریق پست خرید این كار انجام شود.
همچنین قراردادهایی با اداره‌ی كل بیمه و خدمات درمانی، موسسه نشر كتاب، موسسه بنیاد مسكن، توزیع كالا برگ، توزیع سود سهام عدالت در روستاها و مواردی دیگر منعقد شده كه این كار توسط پست بانك انجام می‌شود كه در رابطه با توزیع سود سهام عدالت رقمی حدود 140 میلیارد تومان در كمتر از یك ماه به روستاییان توزیع شده است.
توزیع فرم هدفمند كردن یارانه، ثبت نام از داوطلبان كنكور، توزیع كارنامه‌های داوطلبان، توزیع كارت سوخت و قبوض را از دیگر فعالیت‌هایی است كه از سوی این دفاتر ارائه می شود.
به گفته مهندس محمود هراتیان نژادی، عضو هیات مدیره پست بانك، در حال حاضر بیش از 17 میلیون و 190 هزار تراكنش در این دفاتر انجام شده كه به واسطه آن بیش از 10 میلیون سفر روستایی حذف شده است.
عضو هیات مدیره پست بانك با بیان این مطلب كه تا اسفند ماه سال گذشته 15 میلیون و 760 هزار تراكنش روی این حساب ها صورت گرفته است، گفت: بیش از 15 میلیون و 600 هزار قبض مختلف در این دفتر از سوی مراجعان پرداخت شده است.
مشكلات موجود بر سرراه دفاتر
ایجاد دفاترICT روستایی چارچوب ایجاد روستای الكترونیك را بنا می نهد اما تحقق روستای الكترونیك نیازمند ارائه خدمات مجازی توسط دستگاه‌ها و استفاده از این بوسیله روستائیان است.
اما به گفته‌ی كارشناسان چالش نبوندن محتوای مناسب به منظور خدمت‌رسانی، هماهنگ نبودن اركان دولت جهت شناسایی منشا مهاجرت روستاییان به شهرها باعث شده تا وجود این دفاتر بدون كارایی لازم باشدبه طوریكه پیشخوان‌های دولت برای برقراری عدالت اجتماعی هنوز خالی از خدمات هستند در حالی كه طبق پیش‌بینی‌ها در برنامه‌ی چهارم توسعه باید زیرساخت‌های این دفاتر متناسب با شرایط استانی فراهم می‌شد
صاحبنظران معتقدند، آنچه امروزه در كشور ما مشاهده می‌شود نبود یك عزم ملی تهیه‌ی محتوا و فرآیندهای خدمات دولتی در این مراكز است و به همین دلیل تنوع خدمات الكترونیكی كه از سوی دولت به مردم سرویس داده می‌شود مطابق و كافی با نیاز و استقبال مردم نیست. این در حالی است كه صفی از مردم كه ‌آمادگی دریافت این نوع خدمات را دارند، وجود دارد.
ارتباطات در روستاها
از آنجایی كه ارتباط رسانی به روستاها از سه سال پیش تا كنون مدنظر مسوولان قرار گرفته، عملكرد استان ها در این حوزه متفاوت است.
در ابتدای دولت نهم 489 روستا در استان كردستان دارای تلفن خانگی بودند، این در حالی است كه این تعداد در حال حاضر به یك هزار و 154 روستا رسیده است و هم اكنون 127 هزار و 324 شماره تلفن ثابت در روستاهای استان كردستان مشغول به كار هستند.
در استان كهكیلویه و بویر احمد نیز، ارتباط رسانی به یك هزار و 614 روستای استان به پایان رسیده كه 744 عدد از این تعداد بیش از 100 نفر و 870 روستای دارای جمعیتی كمتر از 100 نفر جمعیت دارند.
همچنین در این استان تاكنون، 70 سایت BTS از مجموع 151 سایت در نظر گرفته شده برای ارائه تلفن همراه روستایی به بهره برداری رسیده كه به واسطه آن 663 سیم كارت تلفن همراه روستایی به متقاضیان واگذار شده است.
اما توسعه ارتباطات در روستاهای استان مركزی نیز به تناسب از وضعیت مناسبی برخوردار است به گونه ای كه به گفته مسوولان مخابرات این استان، ارتباط رسانی به یك هزار و 69 روستا نهایی شده است.
همچنین ظرفیت سازی لازم برای واگذاری حدود 100 هزار سیم كارت تلفن همراه روستایی به متقاضیان فراهم شده و برای این منظور 232 سایت تلفن همراه(BTS) در نظر گرفته شده و حدود 800 روستا نیز تحت پوشش این شبكه قرار خواهند گرفت.
استان زنجان نیز از وضعیت مشابهی  برخوردار است و هم اكنون 98 درصد از مجموع 967 روستای دارای سكنه این استان، از نعمت تلفن بهره مند شده اند.
با راه اندازی 250 سایت تلفن همراه(BTS) در سطح استان زنجان، 567 روستا تحت پوشش شبكه تلفن همراه روستایی قرار گرفته اند و تاكنون، بیش از 40 هزار سیم كارت این نوع از تلفن نیز به متقاضیان واگذار شده است.
در حال حاضر و با راه اندازی 195 مركز تلفن WLL حدود 219 روستا تحت پوشش این شبكه تلفن همراه روستایی استان قزوین قرار گرفته اند.
همچنین با تلاش های صورت گرفته، ارتباط رسانی به حدود 91 درصد از این روستاهای این استان نیز عملیاتی شده كه  بیش از 76 درصد از مجموع این روستاها از نعمت داشتن تلفن خانگی بهره مند هستند.
به گفته محمدی قوام، مدیر عامل شركت مخابرات استان كرمان، از چهار سال پیش و به دلیل آنكه ارتباط رسانی از طریق كابل كشی هزینه بالایی داشت و توسعه ارتباطات در روستاها را با كندی رو به رو می كرد، استفاده از فناوری WLL-GSM در این استان آغاز شده است.
در نخستین گام و با نصب 100 سایت تلفن همراه ظرفیتی حدود 40 هزار شماره ایجاد شد كه با توجه به نیاز استان در فاز دوم با راه اندازی 100 BTS جدید، ظرفیت موجود به 100 هزار شماره افزایش یافت.
بر همین اساس و در حال حاضر حدود سه هزار و 500 روستای استان دارای ارتباط هستند كه دو هزار 861 عدد از این تعداد از نعمت تلفن خانگی برخوردار می باشند.
روستائیان این استان اگر تا پایان سال صبر كنند می توانند به واسطه راه اندازی شبكه هوشمند (IN)امكان دریافت سیم كارت های اعتباری تلفن همراه روستایی را نیز داشته باشند.
اما استان كرمانشاه نیز ارتباط رسانی به روستا ها را به كمك فناوری هایی از قبیل ایجاد مراكز كم ظرفیت، GSM روستایی و كابل كشی زمینی یا هوایی به صورت اقماری در اطراف مركز كم ظرفیت عملیاتی كرده و تا كنون حدود یك هزار و 600 روستا از نعمت تلفن خانگی بهره مند شده اند.
از مجموع 550 روستای موجود در استان ایلام، 170 روستا زیر 100 نفر جمعیت و مابقی بالای 100 نفر جمعیت دارند كه 94 درصد از آن ها دارای ارتباط مخابراتی هستند كه از مجموع 515 روستای دارای ارتباط، 502 روستا از نعمت تلفن خانگی بهره مند هستند و ارتباط مخابراتی مابقی نیز از طریق دفتر مخابراتی تأمین می شود.
همچنین 273 روستای این استان با استفاده از 54 سایت تلفن همراه (BTS) تحت پوشش شبكه تلفن همراه روستایی قرار گرفتند كه مجموع سیم كارت های GSM روستایی واگذار شده به متقاضیان در سطح استان، به بیش از نه هزار و 740 شماره رسیده است.
مقوم ، مدیرعامل شركت مخابرات استان یزد نیز می گوید ، با نصب 41 سایت تلفن همراه، حدود یك هزار 400 شماره تلفن همراه روستایی به متقاضیان واگذار شده است.
همچنین در حال حاضر، 55 هزار و 342 شماره تلفن در 137 مركز تلفن روستایی استان، مشغول به كار كه به واسطه آن ضریب نفوذ تلفن ثابت روستایی در استان یزد به حدود 5/34 درصد رسیده است.
در استان بوشهر نیز ارتباط رسانی به 604 روستا از مجموع 666 روستای استان عملیاتی شده است و از این میان 388 روستایی كه بالاتر از 100 نفر جمعیت دارند از نعمت داشتن تلفن خانگی بهره مند شده اند.
به گفته مدیرعامل این استان، جمعیت روستایی استان بوشهر، 320 هزار نفر است كه بیش از 50 هزار نفر از این تعداد سیم كارت تلفن همراه در اختیار دارند و تا پایان سال جاری 110 عدد سایت تلفن همراه برای این منظور نصب و راه اندازی خواهد شد كه به واسطه آن 290 روستا تحت پوشش شبكه تلفن همراه روستایی قرار خواهند گرفت.
اما در استان فارس كه به گفته كارشناسان یكی از پیشتازان عرصه ارتباط رسانی در روستاها محسوب می شود، ضریب نفوذ خانوار تلفن روستایی به 125 درصد رسیده است.
بر همین اساس سه هزار و 11 روستای سطح استان فارس دارای ارتباط می باشند كه دو هزار و 207 عدد از این تعداد دارای تلفن خانگی هستند و در حال حاضر 460 هزار شماره تلفن در سطح روستاهای استان فعال است.
با راه اندازی 309 سایت تلفن همراه (BTS)، یك هزار و 458 روستا تحت پوشش شبكه تلفن همراه روستایی قرار گرفته اند و تاكنون 400 هزار شماره ظرفیت سازی شده كه از این تعداد، 143 هزار شماره به روستائیان واگذار شده است.
در استان آذربایجان شرقی، 150 سایت تلفن همراه در سطح استان به منظور ارایه خدمات تلفن همراه روستایی نصب و راه اندازی شده كه به گفته مدیر عامل مخابرات این استان، با برنامه ریزیهای صورت گرفته، تا پایان سال جاری، تعداد BTS های پیش بینی شده برای ارایه این سرویس به روستائیان به 790 عدد خواهد رسید.
به واسطه امكانات در نظر گرفته شده، هم اكنون تلفن همراه روستایی به 200 روستا ارایه شده و ظرفیت سازی لازم برای واگذاری 500 هزار سیم كارت تلفن همراه روستایی، صورت گرفته است.
اما این استان در بخش شاخص واگذاری تلفن خانگی نیز از وضعیت مناسبی برخوردار بوده و تمامی روستاهای بالای 20 خانوار این استان به غیر از 10 روستا از این فنآوری بهره مند شده اند و تلفن خانگی مابقی این روستاها نیز تا پایان سال واگذار خواهد شد.
اما، حدود 99 درصد از جمعیت روستایی استان خراسان جنوبی نیز از امكانات مخابراتی بهره مند شده اند و تا اكنون تلفن خانگی به 907 روستای استان واگذار شده كه این تعداد در ابتدای تأسیس شركت مخابرات خراسان جنوبی تنها 128 روستا بوده است.
از سوی دیگر و با تمهیدات اندیشیده شده، بیش از 62 درصد از روستائیان در سطح استان خراسان جنوبی، امكان بهره‌مندی از شبكه اینترنت و خدمات قابل عرضه روی این شبكه را پیدا كرده اند.
استان مازندران یكی دیگر از استان های پیشتاز در این عرصه محسوب می شود به گونه ای كه در حال حاضر، ارایه خدمات ارتباطی در این استان به روستاها به صورت به روز انجام می شود.
بر همین اساس، ضریب نفوذ تلفن ثابت روستایی استان مازندران به بیش از 38 درصد رسیده است و تمامی روستاهای دارای خدمات اینترنت و نمایش شماره نیز هستند.
همچنین با نصب 200 سایت تلفن همراه (BTS) تمامی روستاهای استان مازندران تحت پوشش شبكه تلفن همراه روستایی (GSM) قرار گرفته اند و تاكنون 55 هزار سیم كارت همراه روستایی به متقاضیان واگذار شده است.
سال 84، به 469 روستای استان خراسان رضوی تلفن خانگی واگذار شده بود در حالی كه با تلاش صورت گرفته طی سه سال گذشته، این تعداد به یك هزار و 760 روستا افزایش یافته و در حال حاضر تلفن خانگی به بالغ بر 94 درصد از روستاهای استان واگذار شده است.
در استان خوزستان نیز از میان چهار هزار و 100 روستای سطح استان، تا كنون ارائه تلفن خانگی به دو هزار و 300 روستا به پایان رسیده و با برنامه ریزی های صورت گرفته، ارتباط رسانی به حدود یك هزار روستای دیگر تا پایان سال عملیاتی خواهد شد. همچنین با ظرفیت سازی صورت گرفته هم اكنون امكان واگذاری 270 هزار سیم كارت روستایی فراهم شده است.
اما به گفته سید فاضل زمانی، تمامی 884 روستای استان اصفهان، تحت پوشش شبكه مخابراتی قرار گرفته اند و از نعمت ارتباطات بهره مند هستند و بر همین اساس، ضریب نفوذ تلفن ثابت روستایی به بیش از 31 درصد رسیده است.
توسعه روستاها اثر منفی در سود سهام مخابرات ندارد
اما شاید تنها چیزی كه در این میان اندكی نگرانی برای صاحبان سهام مخابرات ایجاد كند نحوه سرمایه گذاری مخابرات در آینده این پروژه باشد اما به گفته صابر فیضی، مدیرعامل مخابرات، بعد از انجام خصوصی سازی، هر آنچه در روستاها هزینه شود از سوی دولت و از محل USO پرداخت خواهد شد.
در حال حاضر هر آنچه درخصوص توسعه روستاها در بخش مخابرات در برنامه چهارم مدنظر قرار گرفته بود، اجرایی شده است و بر همین اساس در حال حاضر شركت مخابرات ایران هیچ الزامی در این حوزه كه در برنامه چهارم منظور شده بود، ندارد و لذا هزینه در روستاها نه تنها ضرری برای مخابرات ندارد بلكه مبلغی كه دولت برای این منظور كمك می كند، به سرمایه شركت اضافه می شود.
همچنین بر اساس پروانه ارائه شده به شركت مخابرات، از زمان صدور پروانه، هزینه خدمات اجباری نظیر توسعه و نگهداری خدمات مخابراتی درمناطق محروم، توسط دولت پرداخت خواهد شد چرا كه بر اساس تعهدات پروانه، سه درصد از پرداختی های اپراتور اول و دوم بابت خدمات اجباری منظور شده است و بر همین اساس، هر شركت و سازمانی كه بخواهد این خدمات را در روستاها و یا محل هایی كه ارزش درآمدی ندارد انجام دهد، از محل این پول، پرداخت خواهد شد.