تلنا/در بخش حقوق شهروندی در این مقاله سعی برآن داریم تا ارتباط مخابرات و فناوری اطلاعات را با حقوق شهروندی بررسی كنیم. از این جهت به ارائه چكیده تحقیقی از Audrey.N. Selian به نام «پشتیبانی فناوری اطلاعات و ارتباطات از حقوق بشر، دموكراسی و اداره مناسب كشورها» كه در آگوست سال 2002 توسط اتحادیه بین‌المللی مخابرات ITU ، واحد استراتژی و سیاست (SPU) و كمیته جهانی جامعه اطلاعاتی (WSIS) انتشار یافته است، می‌پردازیم این سند بسیار مفصل و حدود 40 صفحه می‌باشد، كه می‌توان در بخش‌های مختلف حقوق شهروندی و مخابرات به عنوان مرجع از آن استفاده كرد. به تناسب حال در مقالات دیگر از مطالب این مقاله تحقیقی استفاده خواهد شد. 

بر اساس طرح حركت به سوی استقرار بیانیه هزاره سازمان ملل تمامی حقوق بشر (از جمله حقوق شهروندی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی) فرا‌گیر و در ارتباط تنگاتنگ با یكدیگر می‌باشند. این حقوق شامل اصول اساسی شان انسان می‌باشد. حقوق بشر بخش مركزی اصلاحات سازمان ملل است،‌ كه تمامی فعالیت‌های این سیستم بر مركزیت  حقوق بشر می‌باشد.

موارد استفاده فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) در قلمرو حقوق بشر، ممكن است توسط چهار قلمرو دیگر ، به طرز وسیعی شكسته شود (چه در بین خود و چه در ارتباط با دیگران) . سطح و كیفیت تعامل این قلمروها بطور وسیعی نتیجه طرز آرایش شبكه مخابراتی است. این چهار قلمرو عبارتند از: اشخاص، سازمان‌های غیر دولتی NGO، حكومت‌های مركزی و موسسات فراملیتی ، كه همگی تا حدی صاحب اختیار می‌باشند و توانایی به اشتراك گذاشتن مطالب روزمره، برنامه‌های كاری، قوانین و موافقتنامه‌ها، به نسبت و حداكثر تاثیر را دارند. (جدول 1)

در حقیقت فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) نظیر اینترنت ، امكان شبكه كردن و ایجاد جابه‌جایی و امكانات دیگری از این قبیل را برای سازمان‌های غیر دولتی در داخل مرزهای ملی ، ایجاد می‌كند. تامین بستر جهانی برای حركت‌های ملی و فراملیتی به جهت فعالیت‌های دمكراتیك نیز از ره‌آوردهای این تكنولوژی در سراسر جهان می‌باشد كه ممكن است از طرف آن دولت‌ها مورد تهدید و محدودیت قرار بگیرد. گسترش ارتباطات هر یك از نهادهای اجتماعی مدنی، با یكدیگر كه توسط ICT توسعه و قوت بخشیده می‌شود، برای تحلیل‌ها و بررسی‌های حكومتی دارای اهمیت زیادی می‌باشد.

این تغییر در پویایی از راه‌های بسیاری در توسعه دیپلماسی حقوق بشری كه تنش‌های بین قدرت و اخلاق را برجسته می‌سازد و به جای سازمان‌هایی چون سازمان ملل به تمركز روی اخلاقیات دموكراتیك در قبال دیگران،  در نقاط مشخص دنیا می‌شود . به همان مقدار كه حكومت‌های ملی و موسسات فراملیتی وظیفه هدایت و  شكل‌گیری سیاست‌های داخلی و خارجی را از مدتها پیش به توسط راهكارهای دموكراتیك بر عهده داشته‌اند، افراد مستقل و نمایندگان گروه‌های مختلف از این امكان برخوردار نبوده‌اند. ICT تامین اعتلای شفافیت و دسترسی به اطلاعات از سرچشمه آن را امكان پذیر می‌سازد، بخصوص این‌كه تا حدی كه قانون و سیستم اجرایی رقبت نشان بدهند، خدمات زیادی در بهبود و توسعه سیستم اجرایی سازمانی و مهارت‌های مدیریتی در پائین‌ هرم قدرت ارائه می‌دهد و همچنین وظیفه نواختن تلنگر به موزاین قدرت، جهت حركت بطئی آن به سمت عدالت در توزیع قدرت را بر عهده دارد. تعداد بسیاری از دولت‌ها در سطح دنیا مرتبا مشغول تجهیز ابزار‌هایی، مانند : اجازه‌نامه ،محدودیت‌هائی جهت دسترسی به مطبوعات، كنترل بر روی تبلیغات دولتی، ایجاد پارازایت و اعمال سانسور جهت محدود كردن صداهای مستقل ، می‌باشند. رشد سامانه‌های اینترنت محور جدید، به ارائه امكانات ، جهت دسترسی هرچه بیشتر مردم به محدوده وسیعی از اطلاعات كمك كرده است، اما برخی از دولت‌ها به سرمایه‌گذاری برای كنترل e –mail و اینترنت و محدود كردن دسترسی به وب‌سایت‌های بحث‌انگیز، خبر محور و حقوق بشری اقدام كرده‌اند. دولت‌های دیگر راه منع دسترسی به اینترنت به منظور محدود كردن نخبگان را در پیش گرفته‌اند. برای آنان‌كه معتقد به جبر تكنولوژی هستند این نوع مثال‌ها مؤید این ایده است كه، فن‌آوری‌های ارتباطی محرك‌های اساسی هر جامعه در هر سطح، در قالب تعاملات اجتماعی بین موسسات و اشخاص می‌باشد.

جدول 1- موجودیت‌های بین‌المللی و كاربردهای ICT

الف ـ سیستم‌ها و اشتراك اطلاعات

اهمیت اشتراك اطلاعات عمومی و شفافیت سیستم‌های مدیریتی دانش قابل دستیابی در سیستم‌های كمك‌كننده ICT در مددرسانی به انسان‌ها بسیار مورد تاكید می‌باشد. «دفتر سازمان ملل برای هماهنگی كمك‌های انسان دوستانه»

( OCHA) اذعان می‌دارد؛ سیستم‌های اطلاعاتی مورد نیاز عملیاتی، جهت بالا بردن استاندارهای كیفیت اطلاعات به شناسایی و نشر موارد كاربردی موفق تكنولوژی جهت برقرار ساختن راه‌هایی برای ارتباط سیستم‌های اطلاعاتی ناهمگون و پیشبرد عمومی برای پایداری سیر اطلاعات در مناطق پر خطر و پاسخ فوری از مراكز انسان دوستانه تجهیز می‌گردند. این طرز تفكر كه فن‌آوری‌های اطلاعات موجب كاهش دوباره‌كاری‌ها و تقویت كارآیی سازمانی فعالان كمك‌های انسان  دوستانه  است، هنوز در مراحل آغازین خود می‌باشد.

ب ـ تحلیل‌های آماری

با در نظر گرفتن این‌كه گاهی مقدار كوچكی دیتا می‌تواند دارای ارزش زیاد باشد و وسعت حفاظت و یا حمایت از حقوق بشر را در سطح كشورهای مختلف به نمایش بگذارد، شاخص‌هایی وجود دارد كه ایده‌ای كلی از آنچه در كشورها اتفاق می‌افتد را بدست می‌دهد. یك شاخص كه در سال 1987 توسط كمیته بحران جمعیت، ایجاد شد و به نام «شاخص رنج بشر» نامیده شد ، سعی در درجه‌بندی 140 كشور در رابطه با امید زندگی، منبع كالری روزانه، آب نوشیدنی پاك، امنیت كودكانه، تعداد ثبت‌نام در دبیرستان‌ها، تولید ناخالص ملی، نرخ تورم، فناوری اطلاعات، آزادی سیاسی و حقوق شهروندی را داشت. این شاخص به زودی تغییر شكل داد: شاخص جالب دیگر كه به حقوق بشر مرتبط می‌شد توسط (TI) كه یك NGO در سطح ملی و بین‌المللی بود، ایجاد شد این شاخص نشان دهنده  محدودسازی  و قطع عوامل انحراف توسط ایجاد آگاهی از طریق اینترنت، دفاع از اصلاحات سیاسی و حركت به سوی چند صدایی و توافق جمعی است .

خانه آزادی (Freedom House) كه سازمانی وابسته به سازمان ملل است، از سال 1972 بررسی‌های سالانه‌ای از موقعیت آزادی ، توسط تقسیم‌بندی كشورها به «آزاد»، «نیمه آزاد» و «غیر آزاد» از طریق حقوق سیاسی و نرخ آزادی‌های مدنی پرداخته است . (جدول 2)

جدول 2 ـ آمار كشورها

در تلاشی به جهت‌یافتن ارتباط بین فن‌آوری‌های اطلاعات و اهداف بیانیه هزاره در ارتباط با حقوق بشر، دمكراسی و طرز حكومت صحیح، تحلیل‌های آماری نشان می‌دهد از لحاظ كمّی، ارتباطی تنگاتنگ بین  آرایش شبكه‌های ارتباطی و اصول بیان شده در بالا در میان 161 كشور وجود دارد .