معاونت IT به سه بخش (دفتر) تقسیم میشود كه عبارتند از:
الف) دفتر امور اجرایی فناوری اطلاعات.
ب) دفتر امور زیر بنایی فناوری اطلاعات.
ج) دفتر توسعه فناوری اطلاعات.
هر یك از دفاتر فوق شرح وظایف مشخصی دارد كه به آنها اشاره میشود:
الف) شرح وظایف دفتر امور اجرایی فناوری اطلاعات:
1- هدایت و حمایت از حضور بخشخصوصی و تعاونی در امور اجرایی فناوری اطلاعات.
2– انجام هماهنگیهای لازم میان بخشهای دولتی، خصوصی و تعاونی در امور اجرایی فناوری اطلاعات با توجه به طرحها، برنامهها و نظرات بخشخصوصی و تعاونی.
3– تهیه و تدوین و پیادهسازی برنامهها و طرحهای اجرایی افزایش حضور بخشخصوصی و تعاونی در زمینه خدمات فناوری اطلاعات نظیر ICP ، ISP ، IDC ، PAP ، VoIP.
4- مطالعه و بررسی درباره آسیبهای پایگاههای اطلاعاتی و امور فیلترینگ كشور و ارایه راهكارهای اصلاحی و هماهنگی با دستگاهها و نهادهای ذیربط.
5 – همكاری لازم با سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی در صدور موافقتنامههای اصولی و پروانههای فعالیت بخشخصوصی و تعاونی.
6– نظارت بر عملكرد بخشهای خصوصی و تعاونی با هماهنگی ارگانها و دستگاههای نظارتی و قضایی ذیربط.
7– بسترسازی امور فرهنگی و اجتماعی فناوری اطلاعات كشور.
8– تهیه و ارایه گزارشهای ادواری به معاونت ذیربط.
ب) شرح وظایف دفتر امور زیر بنایی فناوری اطلاعات:
1– تهیه و تدوین برنامههای كلان و طرحهای اجرایی زیرساختهای فناوری اطلاعات.
2- همكاری با مراجع ذیصلاح در تهیه لوایح مورد نیاز فناوری اطلاعات.
3 – تهیه و تدوین مقررات و آییننامههای اجرایی قوانین مرتبط با فناوری اطلاعات.
4 – همكاری با سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی در تهیه و تدوین مقررات تعرفه گذاری.
5- تهیه و تدوین مقررات و آییننامههای صدور پروانههای فعالیتهای بخشخصوصی و تعاونی در زمینه فناوری اطلاعات با همكاری مراجع ذیربط.
6 - تهیه و تدوین استانداردهای زیرساختهای فناوری اطلاعات.
7– نظارت بر اجرای صحیح قانون، مقررات و اعمال استانداردها، ضوابط و نظامهای كنترل كیفیت بهرهبرداری از شبكههای فناوری اطلاعات كشور و تجهیزات و خدمات مربوطه.
8 – همكاری با دفتر آموزش، پژوهش و فناوری در زمینه انجام پژوهشهای مورد نیاز.
9 – تهیه و ارایه گزارشهای ادواری به معاونت ذیربط.
ج) شرح وظایف دفتر توسعه فناوری اطلاعات:
عمده وظایف این دفتر كه به نظر دارای شرح وظایفی حجیمتر و مهمتر از دو دفتر دیگر است به شرح زیر است:
1– مطالعه، تهیه و تدوین راهبردها، سیاستها و برنامههای بلند مدت، میان مدت و كوتاه مدت و اهداف كمی و كیفی فناوری اطلاعات .
2 – تدوین و پیشنهاد مواد و تبصرههای مرتبط با فناوری اطلاعات در قانون برنامههای پنجساله توسعه و پیشبینی برنامهها ، طرحها و منابع مالی مورد نیاز.
3– تدوین سندهای راهبردی ملی و استانی توسعه فناوری اطلاعات كشور.
4– تهیه و تنظیم آییننامههای اجرایی برنامههای پنجساله توسعه فناوری اطلاعات كشور.
5 – نظارت مستمر بر اجرای برنامههای بلند مدت و برنامههای توسعه پنجساله و تدوین پیشنهادهای اصلاحی لازم.
6– انجام بررسیهای فنی و اقتصادی و تطبیقی در حوزه فناوری اطلاعات كشور.
7– تهیه و تدوین طرحهای كلان فناوری اطلاعات كشور و نظارت بر اجرای آنها.
8– تدوین و پیادهسازی راهكارها و طرحها، ترویج فرهنگ استفاده از فناوری اطلاعات در كشور.
9– تهیه و تدوین ضوابط اجرایی برنامهها و طرحهای توسعه خدمات فناوری اطلاعات نظیر: دولت الكترونیك، تجارت الكترونیك، بهداشت الكترونیك، فراگیری الكترونیك با همكاری و هماهنگی دستگاههای اجرایی ذیربط.
10– تعیین شاخصهای اختصاصی ارزیابی عملكرد فعالیتهای بخش فناوری اطلاعات كشور.
11– همكاری با دفتر تلفیق برنامهها و بودجه در تهیه و تنظیم بودجه و برنامههای توسعه كاربرد فناوری اطلاعات در كشور.
12– بررسی، تهیه و تدوین و ارایه الگوهای توسعه، مصرف شاخصها و مدلهای اقتصادی در بخش فناوری اطلاعات.
13 – تعیین حدود، ثغور و مصادیق حضور بخشخصوصی و تعاونی در فعالیتهای فناوری اطلاعات كشور.
14 – بررسی، تدوین و بازنگری در قوانین، مقررات، آییننامههای لازم برای آزاد سازی و خصوصیسازی فعالیتهای فناوری اطلاعات با هماهنگی سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی و دفتر امور زیر بنایی فناوری اطلاعات در موارد مرتبط.
15– بررسی مشكلات و موانع آزادسازی و خصوصیسازی و تدوین و بهروز رسانی سیاستها و راهكارهای حمایتی و هدایتی لازم.
16 – اجرای مفاد مواد 88 و 90 قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت بر اساس روشهای تعیین شده برای واگذاری تصدیهای اجتماعی، فرهنگی، خدماتی و رفاهی در زمینه فعالیتهای فناوری اطلاعات كشور.
17 – نظارت بر اجرای تعهدات و قراردادهای توسعه فناوری اطلاعات كه دولت جمهوری اسلامی متعهد به آن است.
18– همكاری با دفتر آموزش، پژوهش و فناوری در زمینه انجام پژوهشهای مورد نیاز فناوری اطلاعات.
19– تهیه و ارایه گزارشهای ادواری به معاونت ذیربط.
پس از مطالعه شرح وظایف اشاره شده سوالات زیر برای من مطرح شد:
سوال 1- منظور از هدایت بخشخصوصی و تعاونی چیست و برای حمایت از حضور بخشخصوصی و تعاونی بر اساس این شرح وظیفه چه برنامه مدونی وجود دارد و چه اقداماتی تاكنون انجام شده است؟ (بند 1 وظایف دفتر امور اجرایی)
سوال 2- هماهنگی میان بخشهای دولتی، خصوصی و تعاونی با چه مكانیزمی ایجاد میشود و چه ساختاری برای آن طراحی شده است. طرح و برنامه و نظرات بخشخصوصی و تعاونی تا چه میزان در امور اجرایی IT كشور مورد توجه عملی قرار گرفته است؟ (بند 2 وظایف دفتر امور اجرایی)
سوال 3- تا چه حد شاهد افزایش حضور بخش خصوصی و تعاونی در خدمات فناوری اطلاعات بودهایم و مشكلات حاد اخیر به ویژه در حوزه VoIP نتیجه كدام نقص در تهیه و تدوین و پیاده سازی برنامهها بوده است؟ (بند 3 وظایف دفتر امور اجرایی)
سوال 4- منظور از نظارت عملكردی دفتر امور اجرایی بر بخشخصوصی و تعاونی چیست؟ این نظارت با چه هدفی انجام میشود و نتیجه اعمال آن چه بوده است؟ (بند 6 وظایف دفتر امور اجرایی)
سوال 5- اگر منظور از زمینه سازی فرهنگی و اجتماعی جهت توسعه فناوری اطلاعات، توسعه آن در سازمانهای دولتی و نهادهای ذیربط است، آیا برنامه مشخصی در اینباره وجود دارد؟ اگر بله، مطلوبست گزارشی از آن در اختیار اهل فن قرارگیرد و میزان توفیق آن در دستیابی به اهداف، مورد سنجش قرار گیرد. اگر خیر، آیا برای 4 سال آینده برنامهای در حال تدوین است؟ چه نهادهایی در این برنامهریزی دخیلاند؟ آیا از تمامی نهادهای صاحب نظر كسب نظر و مشاوره فنی شده است؟ (بند 7 وظایف دفتر امور اجرایی)
سوال 6- منظور از مراجع ذیصلاح در تهیه لوایح مورد نیاز فناوری اطلاعات چه سازمانها یا اشخاصی هستند و آیا نقشی برای بخش خصوصی قایل شدهاند؟ (بند 2 وظایف دفتر امور زیر بنایی)
سوال 7- چند نسخه از برنامههای بلند مدت، میان مدت و كوتاه مدت و هدفگذاریهای كمی و كیفی تدوین شده و اهداف این برنامهها به چه میزان محقق شده و اگر نشده است چه تدبیری برای اصلاح برنامهها صورت گرفته و موانع عدم تحقق برنامهها چه بوده است؟ (بند 1 وظایف دفتر توسعه)
سوال 8- به چه میزان منابع مالی برای طرحها و برنامهها تخصیص داده شده است؟ آیا در برنامه گذشته پنجساله در حوزه IT توسعه و پیشرفتی صورت گرفته است؟ چه میزان از منابع مالی تخصیص یافته به توسعه و رونق بازار IT در بخشخصوصی منجر شده است؟ (بند 2 وظایف دفتر توسعه)
سوال 9- شواهد نشان میدهد به لحاظ ترویج فرهنگ استفاده از IT چه در سازمانها و چه در میان عموم مردم وضعیت مناسبی نداریم و یكی از علل آن تخصیص نیافتن بودجه كافی به امور توسعه فرهنگی در این حوزه است. دفتر توسعه چه برنامهای برای توسعه فرهنگ استفاده از IT دارد و تا چه حد میتواند در اختصاص بودجه سازمانها جهت توسعه سازمانی IT تاثیرگذار باشد؟ (بند 8 وظایف دفتر توسعه)
سوال 10- در برنامهها و طرحهای توسعه خدمات فناوری اطلاعات چند درصد پیشرفت داشتهایم؟ آیا در تدوین برنامهها و طرحها به پتانسیل مجریان آنها كه اصولا بایستی بخشخصوصی باشد، توجه شده است؟ آیا توان تخصصی داخل كشور مورد توجه بوده یا به واردات خدمات و محصولات IT خارجی توجه شده است؟ (بند 9 وظایف دفتر توسعه)
سوال 11- تاكنون چه شاخصهایی برای ارزیابی عملكرد فعالیتهای بخش آیتی كشور تعریف شده است؟ وضعیت كشور با توجه به شاخصهای فوق در قیاس با سایر كشورهای منطقه چگونه است؟ مبنا و منبع تعیین شاخصهای مذكور چه بوده است؟ (بند 10 وظایف دفتر توسعه)
سوال 12- چه میزان بودجه جهت برنامههای توسعه كاربرد فناوری اطلاعات در سالهای اخیر تخصیص داده شده است و چه میزان از این بودجهها هزینه شده و نتیجه چه بوده است؟ (بند 11 وظایف دفتر توسعه)
سوال 13- وظیفه دفتر توسعه در تعیین حدود و ثغور و مصادیق حضور بخشخصوصی و تعاونی در فعالیتهای فناوری اطلاعات كشور نقش بسزایی در حیات و ممات شركتهای خصوصی و تعاونی فعال در حوزهIT دارد. سوال اینجاست كه نتیجه این تعیین حدود و ثغور و مصادیق چه بوده است و چه سهمی برای بخشخصوصی در نظر گرفته شده و آیا به اصل 44 در این زمینه توجه كافی مبذول شده است؟ اگر سهم مناسبی به صورت عادلانه لحاظ شده چرا وضعیت شركتهای حوزه IT در بخشخصوصی رو به افول است؟ آیا نیازی نیست كه این حدود و ثغور مجددا و با مشاركت بخشخصوصی بازنگری شود؟ (بند 13 وظایف دفتر توسعه)
سوال 14- آزادسازی و خصوصیسازی فعالیتهای فناوری اطلاعات چند درصد پیشرفت داشته و آیا در وضعیت مطلوبی قرار دارد؟ اگر خیر چه موانعی بر سر راه تحقق این وظیفه دفتر توسعه وجود داشته و چه برنامهریزی برای رفع این موانع انجام شده است؟ (بند 14 وظایف دفتر توسعه)
سوال 15- چه راهكارهای حمایتی جهت بررسی مشكلات و موانع آزادسازی و خصوصیسازی اندیشیده شده و تا چه میزان اثر بخش بوده است؟ (بند 15 وظایف دفتر توسعه)
سوال 16- در راستای اجرای قانون تنظیم مقررات مالی دولت چه میزان واگذاری تصدیگری صورت پذیرفته است و مصادیق آنها كدامند؟ (بند 16 وظایف دفتر توسعه)
قطعا برای خوانندگان محترم نیز سوالاتی در حوزه هر یك از وظایف مطرح خواهد شد. با نگرش دقیق به شرح وظایف درمییابیم كه ارتباط با بخشخصوصی در برنامهها و وظایف مورد اشاره قرار گرفته اما اینكه چرا در عمل نتایج مطلوبی نداشته است را میتوان در عوامل متعددی جستجو كرد كه جایگاه آن در این مقاله نیست. به نظر اینجانب رویكردهای زیر در معاونت IT وزارت ICT میتواند نقش موثری در توسعه IT كشور ایفا كند:
1 – باور داشتن نقش محوری IT و تلاش عملی برای توسعه آن.
2 – ایجاد یك ساختار و سیستم مناسب جهت تعامل میان بخشخصوصی و معاونت به گونهای كه مستقل از سلیقه شخصی و گرایشهای سیاسی بوده و در واقع ساختار معاونت IT كارها را پیش ببرد نه اینكه شخص معاون و ویژگیهای وی نقش اصلی را ایفا كند. به تعبیری سیستم محوری به جای شخص محوری اصل
قرار گیرد.
3– ارزیابی دقیق هر یك از سه دفتر بر اساس شرح وظایف تعیین شده از سوی معاونت محترم و تعیین میزان موفقیت آنها و اصلاح وظایف و برنامهها در صورت لزوم و اصل قراردادن واقع بینی به جای ایدهآل خواهی غیر قابل دسترس.
4 – ایجاد دفتر یا كمیته اجرایی اصل 44 در حوزه معاونت IT و تمركز تمامی امور مربوط به بخشخصوصی در این دفتر با مشاركت هیاتی از بخشخصوصی IT كشور در زمینههای مختلف فناوری اطلاعات.
*مدیرعامل شركت آرمان سامانه نوین