آنهایی كه با استفاده از آنتنهای ماهواره تصویر مناظره تاریخی سیزده خرداد را از شبكه 3 دریافت میكردند، ناگهان تصاویرشان قطع شد.
شامگاه چهارشنبه سیزده خرداد، بسیاری از مردم به تماشای مناظره دو كاندیدای ریاستجمهوری نشسته بودند و درحالیكه با همان سخنان ابتدایی میخكوب شده بودند، ناگهان با اختلالاتی در برنامه روبهرو شدند. آنهایی كه (غیرقانونی) با استفاده از آنتنهای ماهواره تصویر شبكه 3 را دریافت میكردند، ناگهان تصاویرشان قطع شد. برخی مردم در شهرستانهای دیگر نیز با اختلالهایی در صدا یا تصویر روبهرو شدند. تلاش برای استفاده مجدد از ماهواره به جایی نرسیدو برخی شهروندان مجبور شدند برنامه مناظره را با استفاده از امواج آنالوگ و آنتن هوایی تلویزیون دنبال كنند.
به دنبال این ماجرا، شایعات فراوانی مطرح شد كه بهسرعت پخش شد. برخی شایعه كردند صداوسیما همانند پخش مستقیم مسابقات فوتبال خارجی، خودش این سیگنال را قطع كرده است. برخی دیگر نیز حدس زدند پارازیتهای محلی اعمال شده است. برخی دیگر حتی كار را به فرضیاتی دور از ذهن تعمیم دادند و گفتند صداوسیما حق اشتراك استفاده از ماهواره را پرداخت نكرده و ماهواره نیز این برنامه را قطع كرده است.
اما وقتی روز جمعه رئیس سازمان صداوسیما در صفحه تلویزیون ظاهر شد و از حركتهای ایذایی مشكوك برای اختلال در سیگنالرسانی ماهوارهای در كشور سخن گفت، ماجرا چهره دیگری به خود گرفت. مهندس ضرغامی گفت: «به دلیل استقبال بسیار گسترده مردم از برنامههای تبلیغاتی رسانه ملی، حركتهای ایذایی مشكوكی برای اختلال در سیگنالرسانی ماهوارهای در كشور صورت گرفته كه خوشبختانه با هوشیاری كارشناسان فنی سازمان و اقدامات مناسب جایگزین در كمترین زمان با آن مقابله شده است. متأسفانه مدیریت ماهواره اینتلست، هنوز پاسخ قانعكنندهای درخصوص این منبع فركانسی مزاحم كه به سیگنالهای شبكههای جمهوری اسلامی ایران در ورودی ماهواره حمله میكند، ارائه نكرده است».
اما ماجرا از چه قرار است؟
پخش شبكه اول و دوم سیمای جمهوری اسلامی در سراسر كشور از امواج ریزموج استفاده میكند، بدینشكل كه فرستندههای ریزموج ویژهای در سراسر كشور، امواج ارسالی از آنتن جامجم را به آنتنهای فرستنده یو. اچ. اف/وی. اچ. اف استانی و شهری منتقل میكنند و این فرستندهها، امواج صوتی- تصویری را به تلویزیونهای مردم منتقل میكنند. اما برای پخش دیگر شبكههای سیما از سیستم ماهوارههای مخابراتی استفاده میشود.
ماهوارههای مخابراتی كه در ارتفاع تقریباً 36هزار كیلومتری از سطح زمین قرار دارند و هر جسم در این ارتفاع اگر در مداری دایرهای شكل به دور زمین بگردد، در هر شبانهروز یكبار گردش میكند و چون این سرعت با سرعت دوران وضعی زمین برابر است، بنابراین از دید ناظر زمینی، ماهواره در جای ثابتی از آسمان قرار میگیرد. بدین ترتیب میتوان با تنظیم دقیق آنتن ماهواره، همیشه با این ماهواره در ارتباط بود. هر شبكه تلویزیونی ماهوارهای، برنامههای خود را در فركانس مشخصی ارسال میكند و همین فركانس، شبكههای مختلف را از یكدیگر جدا میكند. (فركانس، به تعداد تناوبهای موج الكترومغناطیسی در یك ثانیه گفته میشود).
برای امواج حامل تصاویر شبكه 3 سیما، این مقدار 11555 مگاهرتز است، یعنی 555/11 میلیارد تناوب در هر ثانیه و وقتی شما، دستگاه دریافتكننده یا تلویزیون خود را روی این بسامد تنظیم میكنید، مدارهای تلویزیون برای كار با این امواج تنظیم میشوند. اما اگر فرستندهای دیگر، همین ماهواره را نشانه رود و امواجی قدرتمند با همین فركانس را ارسال كند، این امواج با موج ارسالی صداوسیما تركیب میشود و برآیند آنها به ماهواره وارد میشود. درنتیجه شكل موج برآیند برای سیستم مخابراتی ماهواره ناآشنا است و از آنجا كه كسی نمیداند موج اختلالگر چه مشخصاتی دارد، نمیتوان آنرا از موج اصلی جدا كرد. به همین دلیل، دستگاهها نمیتوانند این موج را تشخص دهند و ارتباط، قطع میشود.
این اتفاق در مقیاس ضعیفتر، زمانی روی میدهد كه در یك منطقه، امواج مزاحم روی تلویزیون یا دستگاههای دریافتكننده ماهواره ارسال میشود و اصطلاحاً پارازیت قوی مانع از دریافت امواج میشود. اما از آنجاییكه این قطع ارتباط در مقیاس گستردهای روی داده، حالت اول روی داده است، یعنی فرستندهای قوی روی امواج ارسالی صداوسیما تأثیر گذاشته است.
كار چه كسی است؟
ماهوارههای مخابراتی به ابزارهایی مجهزند كه میتواند محدوده جغرافیایی فرستنده را تشخیص دهد. البته برای تعیین موقعیت دقیق فرستنده، سه ماهواره باید از سه نقطه مختلف، همزمان با فرستنده درارتباط باشند. اما این اطلاعات فقط در اختیار مدیران شبكه ماهوارهای اینتلست است و از اینرو، تا وقتی مدیران اینتلست پاسخ ندهند، نمیتوان موقعیت جغرافیایی فرستنده این اختلال را شناسایی كرد.