معرفی آیكن (ICANN)
موسسه نامها و ارقام تخصیص یافته اینترنتی ICANN یك سازمان بینالمللی غیرانتفاعی است كه در سال 1998 طی تفاهمنامهای با وزارت بازرگانی ایالات متحده آمریكا تأسیس شد. مهمترین مسئولیتهای این موسسه مدیریت و تعیین پروتكل اینترنتی، تخصیص فضای آدرس، مدیریت سیستم نامهای دامنه كشوری (ccTLD) و عمومی (gTLD)و مدیریت سیستم سرور ریشه میباشد.
از جمله اهداف این موسسه میتوان به موارد زیر اشاره كرد:
•ایجاد رقابت در ثبت دامنههای عمومی از طریق ازدیاد تعداد دامنهها و افزایش مراكز ثبت (registrar).
•بینالمللیسازی مدیریت امور مربوط به اسامی و شمارههای اینترنتی و ایجاد مكانیسم ارتباط با كلیه اقشار مختلف.
ساختار آیكن متشكل از تعدادی سازمان زیر مجموعه و كمیتههای مشورتی و فنی است. كمیته مشورتی دولتی آیكن (GAC) یكی از كمیتههای فعال در این موسسه میباشد. این كمیته هم اكنون متشكل از 111 نماینده از كشورهای مختلف (از جمله جمهوری اسلامی ایران) و 17 ناظر (مانند كمیسیون اتحادیه اروپا) میباشد. اعضاء میتوانند با شركت در جلسات كمیته GAC و با ارایه توصیههایی به آیكن بر سیاستهای متمركز بر مدیریت سیستم نامهای دامنهها (DNS) و مسایل مرتبط با آن كه بر عملكرد اینترنت تأثیرگذار است، نفوذ داشته باشند. مشاورههای بعملآمده از GAC عموماً در سطوح مختلف آیكن لحاظ میشود.
نامهای دامنه (Domain Names)
نامهای دامنه (Domain Names) یكی از مهمترین اجزای اینترنت است و آدرسدهی را میسر مینماید. تركیب یك نام انتخابی توسط خریدار آن نام، به علاوه یك پسوند(ext) (مانند .com، .org و .net)، مجموعاً نام دامنه را میسازند. به پسوند نام دامنه كه در حقیقت یك فضای اختصاصی در اینترنت محسوب میگردد، دامنه سطح بالا (Top Level Domain) اطلاق میشود. دامنههای سطح بالا نیز به دو دسته كد كشوری (ccTLD) و عمومی (gTLD) تقسیم میشوند. كدهای كشوری مانند .ir یا .ca میباشد كه هم اكنون عمدتاً توسط كشورها در حال استفاده هستند. اما دامنههای سطح بالای عمومی (gTLD) توسط كلیه اشخاص حقیقی و حقوقی قابل درخواست و ثبت میباشند. به طور كلی ساختار حقوقی كه مدیریت یك TLD را در اختیار دارد رجیستری نامیده میشود كه پس از ارایه درخواست و پرداخت هزینههای مربوطه و عقد قرارداد با آیكن این مجوز برای متقاضی صادر میشود.
gTLDهای فعال در اینترنت
پیشگامان عرصه ثبت TLD شركت های Verisign با دامنههای .com , .net و Public Interest Registry (PIR) با دامنه .org هستند كه فعالیت آنها به قبل از سال 1998 باز میگردد و تاكنون سود سرشاری را از این كسب و كار به دست آوردهاند. در آن دوره نامهای دامنه كشوری (ccTLD) كه مبتنی بر كدهای دو حرفی ISO 3166-1 alpha-2 میباشند نیز پا به عرصه وجود نهادند. پس از آن در دو دوره آیكن اقدام به پذیرش درخواست ثبت TLD نمود.
1- دوره اول در سال 2000: در این دوره دامنههای سطح بالای .aero , .biz , .coop , .info , .museum , .name , .pro ثبت شدند.
2- دوره دوم در سال 2003: در این دوره دامنههای سطح بالای .asia , .cat , .jobs , .mobi , .travel , .tel ثبت شدند.
هم اكنون در آستانه دور سوم پذیرش ثبت درخواست برای نامهای دامنه سطح بالا در تاریخ اینترنت هستیم. این دوره از 22 دیماه 1390 (12 ژانویه 2012) آغاز و در 23 فروردین ماه 1391 (12 آوریل 2012) پایان خواهد یافت.
ویژگیهای دوره جدید برنامه ثبت TLD
در این دوره كه پس از 9 سال وقفه به جریان افتاده است هیچ گونه محدودیتی در تعداد و نوع درخواستها وجود نخواهد داشت. درخواستهای ارایه شده میتوانند با خطوط مختلف مانند انگلیسی، فارسی، روسی، چینی و غیره (ایران. و یا 伊朗.) ثبت شوند و تعداد كاراكترها نیز به سه یا چهار كاراكتر محدود نخواهند بود. از اینرو پیشبینی میشود در دور جدید، درخواست ثبت بیش از 500 پسوند عمومی و جغرافیایی و 1000 پسوند تجاری به آیكن ارایه شود. با توجه به اینكه به نظر میرسد حداقل تا 6 سال آینده، دور جدیدی برگزار نشود لذا رغبت و اشتیاق بسیاری در این دوره وجود دارد. بهطوریكه شركتهای بزرگ تمایل زیادی در خصوص ثبت TLD با نام برند خود را دارند برای مثال شركت Hewlett-Packard در پی ثبت .hp میباشد.
نحوه ارایه درخواست برای ثبت TLD جدید
زمان ارایه درخواست برای ثبت TLD جدید از 12 ژانویه 2012 مقارن با 22 دی ماه 1390 میباشد كه مهلت ثبتنام كاربر از طریق اینترنت تا پایان روز 29 مارس 2012 مقارن با 9 فروردین ماه 1391خواهد بود كه پس از این تاریخ امكان ثبت جدید وجود نخواهد داشت و تنها كاربران ثبت شده امكان ادامه فرآیند را خواهند داشت. این ثبتنام از طریق اینترنت و سیستمTAS خواهد بود. در این مرحله با پرداخت هزینه اولیه 5.000 دلار امكان دسترسی به فرم درخواست تكمیلی میسر میشود. در ضمن كل جریان پذیرش درخواست تا تاریخ 12 آوریل 2012 مقارن با 23 فروردین 1391 خواهد بود. با توجه به اینكه مرحله ثبت و ارایه درخواست زمانبر خواهد بود (ثبتنام اینترنتی كاربر، تسلیم درخواست و پرداخت حق ثبت) لذا بر طبق توصیه آیكن، پس از شروع مرحله ثبت درخواست، باید به سرعت سایر اقدامات مربوطه و تهیه سایر مستندات به سرعت انجام گیرد، زیرا اقدام به ثبت در نزدیكی پایان مهلت مقرر، منجر به عدم تكمیل مراحل در زمان مقتضی و در نتیجه عدم امكان طی مراحل بعدی خواهد شد.
در صورتی كه درخواست پس از مهلت مقرر ثبت شود و یا فرم درخواست و مدارك ارایه شده ناقص باشند و یا هزینه ارزیابی تا مهلت مقرر پرداخت نشود، تقاضا مورد بررسی قرار نخواهد گرفت.
هزینه ارزیابی gTLD كه تمام متقاضیان ملزم به پرداخت آن هستند، 185.000 دلار آمریكا میباشد. نحوه پرداخت طی مراحل ذیل انجام میپذیرد:
1- 5000 دلار در زمانی كه كاربر درخواست را مطرح مینماید(در بالا اشاره شد).
2- 180.000 دلار در زمانی كه درخواست به طور كامل ارایه میشود كه تا پایان روز 12 آوریل مقارن با 23 فروردین باید كل این هزینه پرداخت گردد. زیرا در غیر این صورت همان گونه كه در بالا اشاره شد ترتیب اثری داده نخواهد شد.
3- تكمیل فرم درخواست و تهیه سایر مستندات جهت اثبات توان مالی، مدیریتی و فنی باید به درستی و طی زمان مقرر انجام پذیرد كه به نظر میرسد استفاده از مشاورینی كه هم اكنون در این زمینه فعالیت دارند مانند registryهای قبلی كه در این زمینه از تجربیات كافی برخوردارند، حایز اهمیت است. بدیهی است كه این امر نیز مستلزم پرداخت هزینه مشاوره است. از این رو بدیهی است كه وجود یك طرح تجاری برای متقاضیان ثبت gTLD جدید بسیار حایز اهمیت است.
در صورتی كه یك متقاضی متمایل به درخواست چندین gTLD جدید باشد میتواند از طریق تكمیل چندین فرم درخواست اقدام نموده و محدودیتی در این زمینه وجود نخواهد داشت. پس از اتمام دوره پذیرش درخواست، امكان پیگیری به روز از آیكن در سیستم فراهم خواهد شد.
فرآیند هشدار اولیه و طرح دعوای حقوقی برای دامنههای سطح بالای جدید (New gTLDs)
مرحله اول- ارایه هشدار
آیكن مراحلی را نیز جهت اطمینان از عدم مغایرت درخواستها با نظرات كشورها و نهادهای بینالمللی پیشبینی كردهاست. به طور مثال ممكن است در كشور ما در خصوص ثبت TLD تحت عنوان .ferdowsi توسط غیر ایرانیان حساسیت و نگرانی وجود داشته باشد و دولت ایران با این موضوع مخالفت داشته باشد. از این رو آیكن در این فرآیند دو مرحله هشدار اولیه ( early warning) و طرح دعوای حقوقی (objection) را پیشبینی نموده است.
در مرحله هشدار اولیه، آیكن نظرات GAC را به درخواستدهنده TLD منتقل میكند تا درخواستدهنده از احتمال مواجهه با خطر Objection نسبت به دامنه درخواستی خود آگاه گردد. در این مرحله درخواستدهنده میتواند نسبت به ادامه روند و یا پس گرفتن درخواست خود اقدام نماید. در صورت تصمیم بر ادامه روند، دولتها میتوانند در مراحل بعدی نسبت به طرح دعوی حقوقی (Objection) اقدام نمایند.
توصیههای GAC میتواند به سه حالت ذیل باشد:
1- اگر نسبت به ثبت TLD یا TLD های خاصی اجماع در GAC وجود داشته باشد كه درخواست خاصی نباید بقیه فرآیند ثبت را طی نماید، هیأت مدیره آیكن استنباط میكند كه با درخواست مذكور نباید موافقت شود. در صورتی كه علیرغم اجماع موجود، هیأت مدیره آیكن به دلیل آییننامههای موجود در آیكن بخواهد درخواست TLD را مورد تأیید قرار دهد، هیأت مدیره آیكن با حسن نیت و در حداقل زمان به دنبال یك راه حل مورد قبول برای طرفین خواهد بود. در صورتی كه هیأت مدیره توصیه آیكن را نپذیرد باید یك دلیل منطقی برای عدم پذیرش ارایه نماید.
2- در شرایطی كه چند كشور بر روی TLD درخواستی حساسیت داشته باشند، اعتراض آنها از طریق GAC به متقاضی TLD اعلام میشود. اما هیأت مدیره ملزم به یافتن راه حلی دوجانبه نخواهد بود. اما در شرایطی كه هیأت مدیره توصیهای را جدی بداند وارد بحث با GAC شده تا بتواند درك عمیقی از نگرانیهای مطرح شده بیابد.
3- GAC به هیأت مدیره توصیه نماید كه درخواستی باید اصلاح شود تا بتواند فرآیندهای بعدی را طی كند. در این حالت هیأت مدیره متوجه میشود كه درخواست ارایه شده نباید ادامه مراحل را طی كند. اگر در كتاب راهنمای تهیه شده برای ثبت gTLD های جدید (New application Guidebook v.6) روشی اصلاحی برای آن وجود داشته باشد احتمالاً این اصلاح صورت خواهد گرفت.
مرحله هشدار اولیه از تاریخ 12 اردیبهشت تا پایان 23 خردادماه 1391 میباشد و تنها تا آن زمان دولتها میتوانند نظرات خود را در این خصوص اعلام نمایند.
مرحله دوم- طرح دعوای حقوقی
اگر متقاضی ثبت TLD علیرغم هشدارهای ارایه شده و مذاكرات انجام شده همچنان بر درخواست خود پافشاری نموده و كنارهگیری ننماید، كشور یا كشورهای معترض میتوانند نسبت به طرح دعوای حقوقی اقدام نمایند و نتیجه نهایی در گرو نظر دادگاه خواهد بود.
طرح دعوای حقوقی در چهار مورد ذیل امكانپذیر میباشد:
1- تشابه ظاهری: در شرایطی كه TLD درخواست شده از نظر ظاهری شبیه به یك TLD موجود و یا TLD ای باشد كه در آن دوره مورد درخواست قرار گرفته است.
2- حقوق قانونی: در صورتی كه TLD درخواست شده مغایر با حقوق قانونی موجود برای طرف اعتراضكننده باشد.
3- منافع عمومی محدود: در صورتی كه TLD درخواست شده مغایر با نرمها و هنجارهای پذیرفته شده اخلاقی و نظم عمومی باشد كه تحت اصول قوانین بینالمللی به رسمیت شناخته شده است.
4- جامعه: در صورتی كه مخالفت شدیدی با درخواست TLD خاصی از طرف بخش بزرگی از جامعه وجود داشته باشد كه آن TLD خاص آن بخش را هدف قرار داده است.
با توجه به موارد فوقالذكر به نظر میرسد افرادی كه مایل به ثبت TLD جدید هستند با توجه به هزینه ثبت، مشاوره ثبت و مشاوره حقوقی (در صورت طرح دعوای حقوقی)، لازم است پیشبینی هزینهای بالغ بر 500.000 دلار را بنمایند.
رویكرد جمهوری اسلامی ایران
نظر به اهمیت موضوع و طبق تصمیمات كارگروه مدیریت فناوری اطلاعات، ارتباطات و امنیت (فاوا) كمیتهای با نام كمیته تخصصی نامهای دامنه سطح بالا با ریاست سازمان فناوری اطلاعات ایران تشكیل شده كه مسئول اطلاعرسانی در سطح كشور و برنامهریزی جهت جلوگیری از ثبت TLDهای حساس ملی و مذهبی توسط غیر ایرانیان و غیر مسلمانان میباشد.
نویسنده:فیروزه قبادی